Episode Transcript
[00:00:14] Speaker A: Een harte welkom bij deze Klisterklank nummer 78 met als titel Wat is de mens zonder dieren?
Een lieve welkom bij deze podcast, met vandaag weer de vaste elementen van een viering zoals op een woensdagochtend bij Nike Leicester in Jorwit.
Met teksten, liederen, muziek en bezinning.
Elke woensdagochtend is er in de kerk van Jorwert een verrassende pelgrimage van hoofd en hart, van lichaam en ziel.
Dankjewel dat je luistert naar deze Kleersterklank en voor je verbinding met Nij-Kleerster.
Mijn naam is Hinde Wagenaar.
Ik ben als predikant verbonden aan Nij-Kleerster en woon als kloosterling op klooster Westerhoes, plak bij Jorwert.
Deze kleersterklank is gemaakt naar aanleiding van de kleersterochtend van 29 april 2026.
Dat was de woensdag in de zogenaamde vogelweek op klooster Westerhoes.
In deze midweek ging onze aandacht uit naar de vogels rondom klooster Westerhoes en specifiek naar de weidevogels.
Aan de teleurgang van de aantal en wijde vogels in het Friese landschap kunnen we niet ontkomen en we vragen ons af hoe we daarmee om kunnen gaan in het perspectief van spiritualiteit en levensbeschouwing.
Het was een week rondom de spiritualiteit van de vogel gods zoals de theoloog de Noordmans de Kiewiet ooit noemde.
Tijdens deze kleesterochtend ging onze aandacht dus ook uit naar de vogels en naar dieren meer in het algemeen.
Met als titel, Wat is de mens zonder dieren?
Ik maak deze opname op klooster Westerhoes.
In de kapel van klooster Westerhoes en in de kerk van Jorwit branden altijd meerdere lichten.
Paaskaars, symbool voor het lid van Christus.
Het leesterfjord dat ons verbindt met onze gemeenschappen en kloosters uit het verleden en het heden.
De kaars van verbinding die ons verbindt met onze liefde tot al wat leeft en is.
En dus ook met jou.
En sinds lange tijd brandt er ook bij elke viering een klein lichtje in een beeldengroepje.
Vriendencirkel, en dat verbindt ons aan het kerkasiel in Kampen, waar de familie Babyans nu al zo lang veiligheid zoekt, in Kerkasiel.
En verbindt ons ook met alle mensen die zoeken naar een veilige plek op aarde.
We kunnen beginnen en we luisteren nu eerst naar de gezongen groet. Groet jij, jij.
[00:03:16] Speaker B: Gegroet jij, jij die om liefde komt en ligt.
[00:03:36] Speaker C: Vergoed je mee, die om je heen
[00:03:40] Speaker B: komt, en niet vergoed.
[00:03:48] Speaker C: Vergoed je mee, die om je heen komt, en niet vergoed.
[00:04:09] Speaker A: Als eerste tekst lezen wij psalm 147 met de tolking van die psalm door Huub Oosterhuis.
Valt jouw stad in puin, jij bouwt haar weer op.
Worden jouw mensen in ballingschap gevoerd, jij gaat met ze mee.
Toen mijn hart was gebroken, heb jij voorzichtig de stukken gelijmd.
Jij hebt alle manen en sterren geteld en een naam gegeven.
Goed van jou, je lijkt wel almachtig, alwetend.
Zie je iemand vernederd worden, jij helpt haar opstaan.
De hemel bedek je met wolken, dat het regent op aarde, de bergen ontbloeien, dieren niet sterven van dorst, maar zelfs het ravenjong heeft niets te vrezen.
paardenkracht, soldatenmacht behagen je niet, maar welzachte krachten, vriendentrouw.
Jouw stad moet sterk zijn, kreden uitstralen, open poorten voor allen.
Jij zorgt in heel haar omstreek voor water en eten genoeg, en voor woorden van hoop, verbinden en troosten.
En als het te heet wordt voor ijs en wordt het te koud voor dooi.
Jij hebt ons gewezen de weg van de liefde.
Dit lied bedankt je daarvoor.
In de periode tussen Pasen en Pinksteren zingen we het lied Veni Sancte Spiritum.
[00:06:15] Speaker C: ZANG EN MUZIEK MUZIEK
[00:07:13] Speaker B: EN ZANG
[00:07:15] Speaker C: GEZANG EN MUZIEK ZE
[00:08:10] Speaker B: ZINGEN IN
[00:08:18] Speaker C: HET GELUID
[00:08:18] Speaker B: ENGELS
[00:08:24] Speaker C: VAN ORGELMUZIEK Veni Sancte Spiritus, Veni Sancte Spiritus,
[00:09:01] Speaker B: ZANG
[00:09:20] Speaker C: EN MUZIEK GELACH.
[00:09:54] Speaker B: MUZIEK.
ZANG
[00:10:12] Speaker D: Veni
[00:10:25] Speaker C: Sancte EN MUZIEK Spiritus, tui amoris inevacuum.
Veni Sancte Spiritus, Veli Sancte Spiritus, veli Sancte Spiritus, Veni Sancte Spiritus Veni Sancte
[00:11:16] Speaker B: Spiritus
[00:11:30] Speaker A: De lezing die nu volgt is niet uit het evanthelie of uit de Bijbels zoals meestal, maar een gedeelte uit een rede die toegeschreven is aan Chief Seattle, uitgesproken in 1853 met als titel Hoe kun je de lucht bezitten?
Wij lezen nu enkele woorden daaruit uit die spiritualiteit en die wijsheid uit de Native American traditie.
Hoe kun je de lucht bezitten?
Wij zijn een deel van de aarde en de aarde is een deel van ons.
De geurende bloemen zijn onze zusters, het rendier, het paard, de grote adelaar, onze broeders.
schuimkoppen in de rivier, het sap van de weidebloemen, het zweet van de pony en de mens.
Het is allemaal van hetzelfde geslacht, ons geslacht.
Wat is de mens zonder de dieren?
Als de dieren weg zijn, zal de mens sterven aan het gevoel van grote eenzaamheid.
Want wat er gebeurt met de dieren, gebeurt spoedig ook met de mens.
Alle dingen hangen samen.
Wat er met de aarde gebeurt, gebeurt met de kinderen van de aarde.
Dit weten wij.
Alles hangt samen, als het bloed dat een familie verbindt.
Alles hangt met alles samen.
Wat er met de aarde gebeurt, gebeurt met de kinderen van de aarde.
De mens heeft het web van het leven niet gemaakt, hij is slechts één draad ervan.
Wat hij met het web doet, doet hij met zichzelf.
Wat is de meesk zonder bisten?
Wanneer de bisten er niet meer binnen, dan zullen de meesk een sterre van grote spirituele inzames.
Want wat er met de bisten bad, zal ook gebeuren met de meesk.
Er volgt nu een moment van stilte.
De stilte kun je langer maken of korter houden, al nachtelang je dat zelf nodig vindt. Daarna volgt het lied Maak ons hart onrustig God, een lied van moedige spiritualiteit.
[00:14:46] Speaker B: Maak
[00:14:57] Speaker D: ons hart onrustig, God, dat het ontevreden kloot.
Als we mooier Maak ons hart onrustig, God.
Stoort in ons uw tranen.
En opgesloten zegen hen als wij hen troosten.
Stort in ons uw tranen uit.
[00:16:16] Speaker B: MUZIEK.
[00:16:49] Speaker D: Het onrecht te weerstaan Geef ons moed om op te treden Laat ons vechten voor de vrede Stee in ons uw woede aan Laat ons dwaas en vallen Laat ons doorgaan tot het eind.
Gaat het onze krachten boven?
Laat ons dan in U geloven.
Laat ons dwaas en hopig zijn.
Want het is uw Koninkrijk!
[00:18:18] Speaker A: Enkele woorden met bezinning.
Tijdens de kleersterochtend was de kennismakingsvraag, dat doen we altijd na de ochtendviering en bij de koffie in een grote kring in de kerk van Jorwit, de vraag was, wat is jouw totemdier?
Heb je ooit een speciale, spirituele verbinding gevoeld met een dier, een band die verder lijkt te gaan dan gewone genegenheid?
volgde een ronde met totemdieren of uiteindelijk vaak ook lievelingsdieren.
Tijdens de kruis zelf volgde een verdiepende vraag naar aanleiding van de reden van Chief Seattle, namelijk, wat is de mens zonder dieren?
Wat betekenden die woorden voor jou?
Zou je hierover willen nadenken, als je daar ruimte voor hebt?
Wat is de bedekenis van dieren, van vogels in jouw leven?
En wat zegt de uitspraak, wat zeggen de woorden van Chief Seattle jou?
Tijdens het delen van onze ervaringen van de kloosterochtend en daarna in de Vogelweek werd duidelijk dat velen van ons grote zorgen hebben over de teloorgang van biodiversiteit.
te loorgaan van de soortenverscheidenheid van flora en fauna.
Ook de weidevogels staan onder grote druk.
De kiewiet, de grutto en al die andere vogels hebben het zwaar om jongen voort te brengen.
Onze zorgen hebben niet alleen te maken met het feit dat we niet meer van hen kunnen genieten.
Dat ook, want dat doen we allemaal met grote vreugde.
Hoe sprong ons hart op bij de roep van de grutto, de zang van de veldleeuwerik.
Maar er is meer aan de hand.
De woorden van Chief Seattle van bijna twee eeuwen geleden wijzen op een grotere realiteit.
Wat is de mens zonder dieren?
Als de dieren weg zijn, zal de mens sterven aan een gevoel van grote eenzaamheid.
Want wat er gebeurt met de dieren, gebeurt ook spoedig met de mens.
Alle dingen hangen samen.
Wat er met de aarde gebeurt, gebeurt spoedig met de kinderen van de aarde.
Daarmee kunnen we zeggen dat de teleurgang van de weidevogels ook veel zegt over de toekomst van mensen.
en van de mensheid.
Als productiviteit en winstmaximalisatie, wanneer beheersing en berekening centraal komen te staan, dan zal er niet alleen maar geen plek zijn voor weidevogels, maar er zal ook geen plek meer zijn, op termijn, voor menselijke diversiteit, van taal en tong, van huid en kleur, van gender en seksualiteit, van volk en cultuur.
De teloorgang van de weidevogels geeft een signaal van een veel groter proces dat al lang gaande is.
En de weidevogels zijn als het ware een kanarie in de kolenmijn, de steenkolenmijn.
Ze geven aan dat de zuurstof opdreigt te raken, dat er geen leven meer mogelijk zal zijn.
Ik weet het, dat stemt somber.
Maar tegelijk roept het ons op tot moedige spiritualiteit. Net zoals eerder werd verwoord in dat lied, maak ons hart onrustig God.
En naast die moedige spiritualiteit is er toch ook grote dankbaarheid voor wat wij wel meemaken en wat wij wel ervaren aan schoonheid, aan schepping, aan goedheid en aan menselijkheid.
[00:23:10] Speaker B: MUZIEK MUZIEK.
MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK.
MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK.
MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK MUZIEK
[00:37:12] Speaker A: Tijdens de vogelweek gingen de deelnemers ook op safari om de big five van de weidevogels te spotten.
Dat lukte wonderwel.
We ontdekten in de Luunse polder de kiwi, de grutto, de scholegst, de tuurluur, zelfs de zeldzaam kemphaan al binnen een uur.
Maar we hoorden ook de lurk, de veldleeuwerik.
Het opstijgende geluid van de lurk is zeldzaam geworden in onze Friese weilanden.
Tijdens de kleesterkuier van de vroege paasochtend is het geluid van de veldleeuwerik in onze gemeenschap een teken geworden van Pasen, van opstanding.
De leeuwerik zingt in me zo mooi hoger en hoger opstijgend.
Opstanding.
We luisteren nu naar muziek over de lurk, de leoric, van Roal Fogum Williams, de Lark Ascending.
Uitgevoerd door Janine Janssen tijdens de BBC proms in 2003.
Let op, het is een wat langere opname dan gewoonlijk.
De muziek duurt 15 minuten.
Als dat te lang is, dan kun je een deel overslaan en overgaan naar het volgende item, het gebed uit onze vader in het Fries, God van Vier en Hein is hard.
Maar voor de muziek klinkt nog een paar extra woorden.
In The Lag Ascending speelt de solofiool het gezang van de veldleeuwerik na.
Deze vogel zingt zijn prachtige lied terwijl hij, terwijl zij, omhoog vliegt, vaak tot grote hoogte.
Fogel Williams bevond zich in de natuur toen de melodie voor de solo viool in hem opkwam.
Hij maakte een wandeling langs de kliffen van de kustplaats Margate.
Het muziekstuk heeft echter nog een eerdere oorsprong.
Fogel Williams baseerde The Lark Ascending namelijk op een deel van het gelijknamige gedicht van de Brit George Meredith.
Die leefde in de 19e eeuw tot 1909.
En dat gedicht beschrijft het gezang van de veldleeuwerik.
Ik lees het in het Engels, in het oorspronkelijke Engels, en geef daarna de Nederlandse vertaling zoals die gemaakt is door Pauline Kuyper.
De lark gaat naar boven.
Hij stoot en begint om rond te gaan.
Hij neemt de zilveren kleding van geluid. Van vele linken zonder afstand, in schreeuw, rommel, sluur en schakel.
Om te zingen tot zijn heiligheid voelt.
De liefde van de aarde die hij instelt.
En nog steeds omhoog en omhoog. Onze vallei is zijn gouden kop.
en hoorde hij de wijn die overvloog om ons met hem te liften als hij ging.
Hij verloor op zijn aeriale ringen in licht en toen zong de fancies.
De opstijgende leeuwwerk Hij stijgt en start het rondenweer, het zilveren klanksnoer laat hij neer.
In schakels dicht aan een gesloten Klinkt tschilpen, fluiten, trillen, stoten.
Want door zijn hemel vol te zingen Geeft hij ons aardeliefde in En vliegend immer hogerop Maakt hij ons dal zijn gouden kop En wordt hij wijn in overvloed, Waardoor hij ons ook tijgend doet.
Tot hij verdwijnt, door licht omringt, Waarna alleen terlangen zingt.
[00:41:22] Speaker B: Wij
[00:41:27] Speaker A: bidden het onze vader, zoals we dat gewend zijn in het Fries, Gott von Fyr en Heim, bezaait.
[00:41:44] Speaker E: dat wij hier in uw namen onder u stappen en twijfelen, tot u ooit een brenger stappen.
Ongevolg mei, O Heer, Jouw kusje moet kusje uitsteken, en van Jouw God vrij besteden.
Staat er blij voor uw ameer, al die schulden van geschieden.
Leed voor ons die enige dag, leed ons net in die manier.
Uw bereiding, Uw God, ZANG EN
[00:43:24] Speaker B: MUZIEK
[00:43:24] Speaker E: ZANG EN MUZIEK
[00:43:41] Speaker B: Amen.
[00:43:49] Speaker A: We sluiten onze klisterklank nu af.
Waar je ook bent, wat je ook doet, hoe je je vandaag ook voelt, wees gezegend en vervolg je weg.
Ontvang vrede van boven.
Bewaar die in je hart.
en draag het uit tot de einde der aarde, want daar zal liefde zijn.
Fa.
[00:44:19] Speaker B: Ga tot de einde der aarde, tot het uiterste, daar zal liefde zijn.
[00:44:43] Speaker E: MUZIEK
[00:45:11] Speaker C: MUZIEK
